ظلم نابخشودنى شرك به خداست فامّا الظّلم الّذي لا يغفر فالشّرك باللّه ؛ امّا ستمى كه بخشوده نگردد شرك به خدا است . امام عليه السّلام شرك را از اقسام ظلم قرار داده ؛ زيرا خداى تعالى مىفرمايد : وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لِابْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ؛ « 1 » اى رسول ما ! ياد كن وقتى را كه لقمان در مقام پند و موعظه به فرزندش گفت : اى پسر عزيزم ! هرگز شرك به خدا نياور كه شرك بسيار ظلم بزرگى است . و در خبر آمده شرك بر دو نوع است : شرك جلىّ و شرك خفىّ ، و ريا ، از شرك خفى است . « 2 » هم‌چنان‌كه منافق نيز مانند مشرك گناهش نابخشودنى است كه خداى تعالى به پيامبرش فرموده : . . . إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ « 3 » ؛ اگر هفتاد مرتبه هم بر آنها از خدا آمرزش بطلبى خدا هرگز آنان را نخواهد بخشيد ؛ زيرا آنها ( از راه فسق و سركشى ) به خدا و رسول او كافر شدند و خدا فاسقان را هرگز هدايت نخواهد كرد . قال اللّه : إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ ؛ * خداى تعالى مىفرمايد : همانا خدا نمىآمرزد كه به او شرك ورزند . خداى سبحان اين جمله را در دو مورد از سورهء نساء ذكر كرده است : يكى در آيهء 48 : إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرى إِثْماً عَظِيماً ؛ محقّقا خدا هركس را كه به او شرك آورد نخواه بخشيد و سواى شرك هركه را

--> ( 1 ) . لقمان ( 31 ) آيهء 13 . ( 2 ) . بحار الأنوار ، ج 81 ، ص 348 . ( 3 ) . توبه ( 9 ) آيهء 80 .